0%
در دنیای روان شناسی مثبت گرا، تمرینات معنوی و ذهنی متعددی برای بهبود کیفیت زندگی و افزایش سطح رضایت درونی معرفی شده اند که در میان آن ها، نوشتن شکرگزاری به عنوان یکی از قدرتمندترین ابزارها شناخته می شود. این تمرین که اغلب در قالب یک دفترچه اختصاصی انجام می گیرد، به افراد کمک می کند تا تمرکز خود را از نداشته ها به سمت داشته ها تغییر دهند و با ایجاد یک سوگیری مثبت در مغز، تاب آوری خود را در برابر ناملایمات افزایش دهند.
با این حال، علی رغم تمام تبلیغات گسترده و نتایج درخشانی که برای بسیاری از افراد به ارمغان آورده است، یک حقیقت نادیده گرفته شده وجود دارد: این ابزار برای همه لزوماً شفاب خش نیست. در واقع، شناخت این موضوع که دفتر شکرگزاری مناسب چه افرادی نیست، به ما کمک می کند تا به جای اصرار بر یک روش واحد، مسیرهای منعطف تری را برای سلامت روان خود بیابیم.
درک این مطلب که دفتر شکرگزاری مناسب چه افرادی نیست، به معنای نفی قدرت سپاس گزاری نیست، بلکه به معنای پذیرش این واقعیت است که ساختار روانی انسان ها به یک اندازه با نوشتن روزانه و روتین های ثابت سازگار نیست. در ادامه به تحلیل این موضوع می پردازیم که چرا این ابزار محبوب گاهی می تواند به جای آرامش، منبعی برای استرس باشد.
پاسخ به این سؤال نیازمند نگاهی واقع بینانه به روان شناسی فردی است. اگرچه تحقیقات علمی نشان می دهند که شکرگزاری روزانه می تواند سطح دوپامین و سروتونین را در مغز افزایش دهد، اما این نتایج همواره تحت شرایط خاصی حاصل می شوند. برای بسیاری از انسان ها، عمل نوشتن به خودی خود یک فعالیت آرامش بخش است، اما برای دسته ای دیگر، تبدیل کردن یک احساس درونی به یک وظیفه مکتوب باعث می شود آن عمل اصالت خود را از دست بدهد. به همین دلیل، شناخت بهترین زمان برای نوشتن شکرگزاری اهمیت پیدا می کند؛ زمانی که فرد از نظر روانی آمادگی تجربه این احساس را داشته باشد، نه زمانی که صرفاً آن را به عنوان یک تکلیف انجام می دهد.
زمانی که شکرگزاری از حالت یک تجربه قلبی خارج شده و به یک بند در فهرست کارهای روزانه تبدیل شود، اثربخشی آن به شدت کاهش می یابد. بنابراین نمی توان ادعا کرد که این دفتر برای هر نوع شخصیت و در هر مرحله ای از زندگی لزوماً مفید خواهد بود. در واقع، بهترین زمان برای نوشتن شکرگزاری هنگامی است که فرد با میل درونی و بدون اجبار، بخواهد توجه خود را به جنبه های مثبت زندگی معطوف کند.
علاوه بر این، شرایط محیطی و بحران های حاد روانی نیز در پاسخ به این سؤال نقش دارند. افرادی که در میانه یک سوگ عمیق یا تروماهای شدید هستند، ممکن است با اجبار خود به استفاده از دفتر شکرگزاری دچار نوعی «مثبت گرایی سمی» شوند؛ حالتی که در آن احساسات واقعی و غم های مشروع شان سرکوب می شود.
در چنین شرایطی، تمرکز بر داشته ها نه تنها حال آن ها را بهتر نمی کند، بلکه باعث می شود احساس کنند درک درستی از رنج خود ندارند. به همین دلیل، تشخیص اینکه دفتر شکرگزاری مناسب چه افرادی نیست و همچنین توجه به بهترین زمان برای نوشتن شکرگزاری، به ما کمک می کند تا در زمان های نامناسب بار اضافی بر دوش روان خود نگذاریم و اجازه دهیم فرآیند بهبود به شکل طبیعی تری طی شود.
کمال گرایی یکی از بزرگترین موانع در مسیر بهره مندی از تمرینات ذهن آگاهی است. افرادی که با استانداردهای بسیار بالا زندگی می کنند، تمایل دارند حتی شکرگزاری را هم به شکلی «کامل و بی نقص» انجام دهند. آن ها ممکن است ساعت ها وقت صرف کنند تا جملاتی بنویسند که از نظر ادبی یا معنایی در بالاترین سطح باشد، و یا اگر یک روز را فراموش کنند، خود را به شدت سرزنش نمایند.
برای یک کمال گرا، دفتر شکرگزاری به جای اینکه فضایی برای رهایی باشد، به پروژه ای جدید برای قضاوت کردن خود تبدیل می شود. آن ها به جای لذت بردن از لحظات کوچک، به دنبال یافتن «بزرگترین و بهترین» اتفاقات هستند تا در دفتر ثبت کنند، که همین امر باعث اضطراب پنهان می شود.
در واقع، کمال گرایان اغلب در تله ی «همه یا هیچ» می افتند. اگر آن ها نتوانند هر روز با خطی زیبا و محتوایی عمیق دفتر خود را پر کنند، کل فرآیند را بی فایده می بینند. این موضوع دقیقاً نشان می دهد که چرا دفتر شکرگزاری مناسب چه افرادی نیست؛ زیرا روح این تمرین بر سادگی و پذیرش نقص ها استوار است، در حالی که ذهن کمال گرا به دنبال چارچوب های صلب و نتایج ایده آل می گردد.
برای این افراد، نوشتن شکرگزاری روزانه ممکن است تبدیل به یک بار سنگین شود که مدام به آن ها یادآوری می کند در انجام کارهای «ساده» هم به اندازه کافی خوب عمل نمی کنند.
تغییر ساختار عصبی مغز و جایگزینی الگوهای فکری منفی با مثبت، فرآیندی زمان بر و تدریجی است. با این حال، بسیاری از افراد تحت تأثیر کتاب های موفقیت زرد، تصور می کنند که با چند روز استفاده از دفتر شکرگزاری، تمام مشکلات مالی، عاطفی و روحی آن ها ناپدید خواهد شد. این دسته از افراد که به دنبال «قرص های جادویی» برای خوشبختی هستند، خیلی زود ناامید می شوند.
آن ها انتظار دارند که بلافاصله پس از نوشتن چند جمله، موجی از شادی بی پایان آن ها را در بر بگیرد و وقتی با واقعیت زندگی و چالش های همیشگی روبرو می شوند، احساس می کنند که این روش ها صرفاً خرافات مدرن هستند. عدم درک ماهیت تدریجی این تمرین باعث می شود که این افراد از ادامه مسیر بازبمانند. استفاده از دفتر شکرگزاری نیازمند صبوری و مداومت است و کسانی که برای رسیدن به اهداف خود عجله دارند، معمولاً از عمق این تمرین بهره ای نمی برند.
آن ها به جای اینکه به دنبال تغییر در «نگرش» باشند، به دنبال تغییر در «اتفاقات بیرونی» هستند. به همین جهت، این ابزار برای کسانی که حاضر نیستند برای ماه ها روی ذهن خود کار کنند و صرفاً به دنبال پاداش های آنی هستند، انتخاب مناسبی نخواهد بود و تنها به لیست شکست های قبلی شان اضافه می شود.
ریشه عدم موفقیت در این تمرین اغلب به نحوه اجرای آن و وضعیت روانی فرد در حین انجام آن بازمی گردد. شکرگزاری زمانی اثرگذار است که با «احساس» همراه باشد، نه فقط با «کلمات». بسیاری از افراد از شکرگزاری نتیجه نمی گیرند چون آن را به عنوان یک وظیفه اخلاقی انجام می دهند.
آن ها احساس می کنند که «باید» شکرگزار باشند تا فرد بهتری به نظر برسند یا از بلایای احتمالی در امان بمانند. این نوع شکرگزاری که از ترس یا اجبار ناشی می شود، هیچ ارتعاش مثبتی در روان فرد ایجاد نمی کند. علاوه بر این، تکرار بیش از حد موارد کلی (مثل شکرگزاری برای سلامتی یا خانواده) بدون توجه به جزئیات ریز و روزمره، باعث می شود که مغز نسبت به این محرک ها بی حس شود.
دلیل دیگر این است که برخی از شکرگزاری به عنوان ابزاری برای فرار از واقعیت استفاده می کنند. این افراد سعی می کنند با نوشتن شکرگزاری، روی خشم ها، ناامیدی ها و مشکلات جدی خود سرپوش بگذارند. وقتی فردی اجازه نمی دهد احساسات منفی اش شنیده شوند و مستقیماً به سراغ دفتر شکرگزاری می رود، نوعی ناهماهنگی شناختی ایجاد می شود.
مغز می داند که فرد در حال رنج کشیدن است، اما دست در حال نوشتن عباراتی شاد است. این تضاد درونی باعث می شود که تمرین نه تنها نتیجه بخش نباشد، بلکه به مرور زمان باعث ایجاد حس بیزاری از خود شود.
در جدول مقایسه رویکرد درست و غلط در شکرگزاری به بررسی بیش تر می پردازیم:
| ویژگی | شکرگزاری موثر | شکرگزاری بی اثر (سمی) |
| منبع انگیزه | اشتیاق درونی و کشف زیبایی | اجبار بیرونی و وظیفه اخلاقی |
| تمرکز محتوایی | جزئیات کوچک و لحظه ای | کلیات تکراری و مبهم |
| برخورد با غم | پذیرش غم در کنار سپاس | سرکوب غم با تظاهر به شادی |
| انتظار از تمرین | تغییر تدریجی دیدگاه | معجزه فوری و تغییر سرنوشت |
| نحوه انجام | منعطف و با توجه به حال دل | صلب، روتین وار و ماشینی |
اگر پس از مطالعه این موارد متوجه شدید که دفتر شکرگزاری مناسب چه افرادی نیست و شما هم در آن گروه ها قرار می گیرید، اصلاً نگران نباشید؛ چرا که شکرگزاری تنها یک فرمول ثابت ندارد. جایگزین های بسیار جذابی وجود دارند که می توانند همان اثرات مثبت را بدون ایجاد استرسِ نوشتن روزانه فراهم کنند. یکی از این روش ها، «شکرگزاری تصویری» است؛ به این صورت که به جای نوشتن، از لحظات یا اشیایی که به شما حس خوبی می دهند عکس بگیرید.
این کار برای افرادی که بصری هستند و با نوشتن میانه خوبی ندارند، بسیار الهام بخش است. همچنین، «جعبه شکرگزاری» جایگزین خوبی برای دفتر است؛ کافی است هر زمان که واقعاً حسی داشتید، آن را روی یک تکه کاغذ کوچک بنویسید و در جعبه بیندازید، بدون اینکه اجباری برای پر کردن هر روزه یک صفحه داشته باشید.
جایگزین دیگر، ادغام شکرگزاری در گفتگوهای روزمره است. به جای نوشتن در تنهایی، می توانید با شریک زندگی یا یک دوست صمیمی قرار بگذارید که در پایان روز، هر کدام یک اتفاق خوب (هرچند کوچک) را برای هم تعریف کنید. این تعامل اجتماعی باعث می شود که حس مثبت دوچندان شود.
همچنین، مدیتیشن های هدایت شده با تم سپاس گزاری برای کسانی که با سکوت و تصویرسازی ذهنی راحت تر هستند، بسیار بهتر از دفترچه عمل می کند. مهم این است که به یاد داشته باشید هدف نهایی، رسیدن به آرامش و رضایت است؛ پس هر مسیری که شما را بدون فشار و استرس به این مقصد می رساند، برای شما «مناسب ترین» مسیر است.
در نهایت، باید به این درک عمیق برسیم که ابزارهای توسعه فردی باید در خدمت انسان باشند، نه انسان در خدمت ابزارها. دفتر شکرگزاری یک وسیله فوق العاده است، اما جادوی اصلی در نوک مداد یا صفحات کاغذ نیست، بلکه در قلبی است که یاد می گیرد در میان تاریکی ها، نورهای کوچک را جستجو کند.
اگر متوجه شدید که دفتر شکرگزاری مناسب چه افرادی نیست و شما هم در آن دسته هستید، به جای سرزنش خود، شجاعت این را داشته باشید که دفتر را ببندید و به دنبال روشی بگردید که با روح شما سازگارتر است. زندگی به اندازه کافی چالش برانگیز هست؛ پس اجازه ندهید تمرینات معنوی به یک بار اضافی بر دوش تان تبدیل شوند.
شکرگزاری واقعی، یک لحظه حضورِ بی واسطه و لبخندی از سر رضایت است، چه آن را در دفتری ثبت کنید و چه در گنجه خاطرات قلبتان نگه دارید.
خیر، به هیچ وجه. رها کردن یک متد خاص به معنای ناسپاسی نیست. شما می توانید قلباً شاکر باشید اما با نوشتن آن در یک دفترچه خاص مشکل داشته باشید. سیستم های عصبی افراد متفاوت است و شما با یافتن روشی که واقعاً حالتان را خوب می کند، در واقع به سلامت روان خود و در نتیجه به ارزش زندگی تان احترام بیشتری می گذارید.
این احساس بد معمولاً دو ریشه دارد: یا شما در حال تجربه مثبت گرایی سمی هستید و سعی دارید با شکرگزاری، دردهای عمیق و واقعی خود را نادیده بگیرید، یا اینکه کمال گرایی شما باعث شده این تمرین به یک آزمون سخت تبدیل شود که می ترسید در آن رد شوید. در هر دو صورت، بهتر است مدتی تمرین را متوقف کرده و به ریشه های این احساس درونی بپردازید.
بهترین زمان وقتی است که فشار روانی شدیدی روی خود حس نمی کنید و صرفاً از سر کنجکاوی و علاقه می خواهید نگاهی به داشته هایتان بیندازید. اگر حس می کنید «باید» این کار را انجام دهید تا حال بدتان خوب شود، احتمالاً دوباره در تله انتظارات غیرواقعی خواهید افتاد. بگذارید شکرگزاری از سر سیری و آرامش باشد، نه از سر اضطرار و درماندگی.
